Architectuur treinbeveiliging

1 nov 2025
3 minuten om te lezen

Bijgewerkt op: 9 dec 2025

Inleiding

Systeemarchitectuur in de context van het seinwezen beschrijft het conceptueel ontwerp van het beveiligingssysteem, oftewel de uitwisseling van informatie om de werking van een groter systeem, het hele spoorwegsysteem, te controleren en beheren. Dit omvat het definiëren van hoe verschillende inrichtingen met elkaar samenwerken, welke berichten ze uitwisselen en hoe de algehele informatiestroom verloopt. Hier hoort tegenwoordig ook bij het scheiden van de applicatie en de communicatie lagen t.b.v. de cyber security. Het is ook cruciaal om de functionaliteit (hierna beschreven bij Functies), efficiëntie en onderhoudbaarheid van het systeem te waarborgen, met name in complexe systemen.

Natuurlijk komen er verschillen voor in de clustering van functies tot functievervullers, die deels bepaald zijn door de cultuur van een bepaalde spoorweg, deels door de mogelijkheden van de techniek. Wat dit laatste betreft is illustratief om de verschillen te zien tussen de huidige generatie systemen en de verwachtingen ten aanzien van de volgende generaties, op Europese standaards gebaseerde systemen volgens de hierna genoemde gedefinieerde referentie-architecturen.

Heavy Rail versus Light Rail

Meer over Light rail onderaan deze pagina.

Heavy Rail is een aanduiding voor een spoorsysteem waar treinen met grotere aslasten en tonmetergewichten kunnen rijden dan bij lightrail kan. Er is geen scherp afgebakend omslaggebied waar de term zwaar niet meer van toepassing is. Het reguliere spoorwegnet kent meerdere aslasten met bijhorende snelheden. In de netverklaring is aangegeven op welke baanvakken met welke snelheden gereden mag worden.

In het algemeen staat light rail voor een doorgaans niet scherp afgebakende vorm van railgebonden OV die qua algemene karakteristiek het midden houdt tussen tram en trein, tussen tram en metro, en wellicht zelfs ook tussen trein en metro. Deze hybride karakteristiek weerspiegelt het meervoudige gebruik van light rail.

De kadernota geeft antwoord op het verschil tussen heavy-rail en light-rail, echter met andere woorden. In de Spoorwegwet van 1 januari 2005 zijn de spoorwegen ingedeeld in drie categorieën: hoofdspoorwegen, lokale spoorwegen (tram, metro) en bijzondere spoorwegen (museum- lijnen en spooraansluitingen). De Spoorwegwet geldt alleen voor de hoofd- spoorwegen (inclusief stamlijnen). Voor de trams en metro’s geldt de Wet lokaalspoor. De wet legt de verantwoordelijkheden vast voor decentrale overheden (zoals metropoolregio's), beheerders en vervoerders, met als doel een veilige en efficiënte dienstregeling te garanderen. Ten aanzien van de infrastructuur wordt geen onderscheid gemaakt in tram- en metrowegen. Het zijn voortaan lokale spoorwegen. In de wet- en regelgeving worden functionele eisen aan de veiligheid gesteld. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) ziet toe op de naleving van de regels.

Momenteel wordt opnieuw gewerkt aan een wijziging van de Spoorwegwet.

System Pillar

Die huidige systeemarchitectuur is nauw verbonden met de huidige technologie en werkt als een belemmering voor het benutten van de mogelijkheden van de technologieën en processen van morgen. Complexe migratie-uitdagingen werken vertragend om die situatie snel te veranderen.

Er zijn de laatste jaren voor baangebonden assets en onboard treinapparatuur zogenaamde referentie-architecturen ontwikkeld. Ze vormen de basis voor het ontwikkelen van technische specificaties voor interoperabiliteit (TSI's) en andere relevante standaarden voor het toekomstige spoorwegsysteem. Het gaat dan om de ontwikkeling van specificaties voor Command Control Systems, die verder gaan dan de huidige beveiligingsspecificaties voor ERTMS in de TSI CCS. Deze materie is bekend geworden onder de naam System Pillar.

Denk hierbij ook aan een mogelijke toekomstige bedien- en besturingsstrategie, waarbij centrale, in netwerken opgenomen systemen voor de beveiliging van het spoorverkeer niet langer aangestuurd worden vanuit locaties waar ze nu zijn gepositioneerd ('the cloud').