Niet-automatische blokstelsels

Blokstelsels algemeen

Blokreglement.pdf

Download PDF • 1.10MB

Slechts vijf bladzijden telt het blokreglement waar zeer elementaire begrippen worden gedefinieerd. Het moet geldig zijn geweest tot en met de NS-tijd en moet zijn vervallen toen alle regelgeving opnieuw georganiseerd werd bij de verzelfstandiging van NS vanaf 1995.

Niet Automatische Blokstelsels

In niet-automatische blokstelsels bedienen blokwachters de blokseinen in, of vanuit, een blokpost. In automatische blokstelsels worden de seinen door de treinen bediend.

In Nederland komen niet-automatische blokstelsels niet meer voor, museumlijnen daargelaten. In Nederland worden de automatische blokseinen tegenwoordig in ons lichtseinstelsel vaak aangeduid als P-seinen.

Token blok

Een token is in de context van een bloksysteem een uniek object dat toegang tot iets geeft. In dit geval een blok of bloksectie, vergelijkbaar met een sleutel. Omdat er maar één exemplaar van is en de machinist alleen het blok in mag rijden als hij in het bezit van dat token is, is de treinseparatie gegarandeerd.

Zo’n token, ook weleens “staff” genoemd werd letterlijk aan de machinist overhandigd door de blokwachter, soms in het voorbijrijden, waarbij het token aan een grote ring was bevestigd om het overhandigen wat makkelijker te maken. Bij het volgende station, of de blokpost, geeft de machinist het token weer af aan de blokwachter, zodat later de volgende trein, in de andere richting, het token weer mee terug kan nemen.

Andere uitvoeringen gebruiken elektromechanische inrichtingen met een of meer tokens aan weerszijden van het blok. Zodra een token wordt uitgenomen, zijn de andere tokens vergrendeld en kunnen dus niet gebruikt worden om de machinist van een andere trein zijn “toegangsbewijs” te verstrekken. Zijn alle tokens weer aanwezig in de beide toestellen, dan kan er weer een uitgenomen worden en het proces zich herhalen. Op die manier kunnen ook meerdere treinen achter elkaar in dezelfde rijrichting van het blok gebruik maken.

Dit soort systemen werden gebruikt op nevenlijnen met vrij weinig verkeer, met name in de VS en Engeland. In Nederland zijn ze niet of nauwelijks gebruikt.

In de tachtiger jaren van de 20e eeuw zijn ter vervanging van niet meer leverbare tokentoestellen systemen gebruikt die via radio tokens met treinen uitwisselden. Radio Electronic Token Block (RETB).

Telefoonblok

Foto: NA

In een telefoonblok systeem gebruiken de seinhuiswachters een telefoon (of een radio) verbinding om met elkaar te communiceren over het toelaten van een trein. In feite vervangt die spraakverbinding de vroegere “morse-achtige” communicatie via belsignalen en de elektro-mechanische bloktoestellen. Er zijn voorzieningen nodig om overwegwachters te laten meeluisteren met de gesprekken tussen de seinhuiswachters of zelf onderdeel van het proces te maken. Deze voorzieningen verschillen per land.

Radioblok

Radioblok is een bloksysteem waarbij de blokwachter of treindienstleider via radio een mondelinge toestemming verleent aan de machinist van de trein om een blok in te rijden